मका रूट: पुरावे प्रत्यक्षात काय दर्शवतात? (2026 पुनरावलोकन)

महत्त्वाचे मुद्दे

मॅकाचा सर्वांत भक्कम पुरावा लैंगिक इच्छेसाठी आहे, जो एका छोट्या पण सुयोग्य रचनेच्या चाचणीतून आला आहे. शुक्राणूंच्या गुणवत्तेचे निकाल मिश्र स्वरूपाचे आहेत: पाच आरसीटींच्या २०२२ मधील मेटा-विश्लेषणात शुक्राणूंच्या एकाग्रतेवर (concentration) कोणताही परिणाम सिद्ध होऊ शकला नाही (Lee et al., 2022). रजोनिवृत्तीच्या लक्षणांवरील चार आरसीटींना सकारात्मक निकाल आढळले, परंतु नमुना आकार आणि पद्धतीचा दर्जा ठाम निष्कर्षांसाठी खूपच कमी होता (Lee et al., 2011). कोणत्याही प्रकाशित चाचणीमध्ये मॅका सीरम टेस्टोस्टेरॉन, एस्ट्रॅडिओल किंवा इतर पुनरुत्पादक हार्मोन्समध्ये बदल करत नाही. अल्पकालीन वापर सुरक्षित दिसतो: १७५ व्यक्तींच्या चाचणीत दररोज ३ ग्रॅम याप्रमाणे १२ आठवडे घेतल्यास कोणतेही गंभीर प्रतिकूल परिणाम दिसून आले नाहीत (Gonzales-Arimborgo et al., 2016).

मॅका रूट काय आहे?

मॅका ही एक क्रूसीफेरस कंदभाजी (ब्रासिका कुटुंब, ब्रोकोली आणि फ्लॉवरसारखीच) आहे जी मध्य पेरुव्हियन अँडीजमध्ये ४,००० ते ४,५०० मीटरच्या दरम्यान वाढते (Rubio et al., 2007). खाण्यायोग्य भाग म्हणजे हायपोकोटाइल, जो अनेक रंगांमध्ये येतो: पिवळा, लाल आणि काळा, प्रत्येकाची फायटोकेमिकल प्रोफाइल काहीशी वेगळी असते (Ulloa del Carpio et al., 2024). याची लागवड किमान २,००० वर्षांपासून केली जात आहे आणि अन्न म्हणून तसेच पारंपारिक औषधांमध्ये वापर केला जात आहे.

मॅका फायबर, आवश्यक अमिनो ॲसिड्स आणि फॅटी ॲसिड्सने समृद्ध आहे आणि व्हिटॅमिन सी, तांबे, लोह आणि कॅल्शियम पुरवतो (da Silva Leitão Peres et al., 2020). सर्वाधिक अभ्यास केलेली बायोॲक्टिव्ह संयुगे म्हणजे मॅकामाइड्स, मॅकेन्स आणि ग्लुकोसिनोलेट्स आहेत (Ulloa del Carpio et al., 2024).

जागतिक सप्लिमेंट बाजार मॅका मुख्यतः पावडर किंवा कॅप्सूलच्या रूपात विकतो. कच्ची मॅका पावडर आणि जिलेटिनाइज्ड मॅका ही दोन मुख्य रूपे आहेत, ज्यातील स्टार्च तोडण्यासाठी ते गरम केले जाते, ज्यामुळे ते पचायला सोपे आणि अधिक केंद्रित बनते. Gonzales यांच्या कामेच्छा चाचणीमध्ये जिलेटिनाइज्ड मॅका वापरला गेला होता, तर इतर चाचण्यांमध्ये अर्क किंवा मुळांची पावडर वापरली गेली होती.

मॅका कोणती पोषक द्रव्ये प्रदान करतो?

मॅका फायबर, आवश्यक अमिनो ॲसिड्स आणि फॅटी ॲसिड्सने समृद्ध आहे आणि तो व्हिटॅमिन सी, तांबे, लोह आणि कॅल्शियम पुरवतो (da Silva Leitão Peres et al., 2020). त्याची विशिष्ट संयुगे, मॅकामाइड्स आणि मॅकेन्स, त्याच्या रोजच्या पोषक द्रव्यांपेक्षा अधिक महत्त्वाची आहेत.

इतर कंदभाज्यांपेक्षा मॅकाला वेगळे ठरवणारी गोष्ट म्हणजे त्यातील मॅकामाइड्स आणि मॅकेन्सचे प्रमाण, जी संयुगे त्याच्या जैविक प्रभावांना चालना देतात असे बहुतेक संशोधकांना वाटते. ही ती रेणू आहेत ज्यांच्यामुळे जैविक प्रभाव पडतात असे बहुतेक संशोधकांना वाटते, कारण मॅकामधील मानक पोषक द्रव्ये इतर अनेक स्वस्त अन्न स्रोतांमधून उपलब्ध आहेत. २०२४ चे फार्माकोलॉजिकल पुनरावलोकन स्पष्ट करते की वाढीचा प्रदेश, वनस्पतीचा प्रकार आणि कापणीनंतरची प्रक्रिया दिलेल्या उत्पादनातील मॅकामाइड्स, मॅकेन्स आणि ग्लुकोसिनोलेट्सच्या मिश्रणाला कशा प्रकारे आकार देतात (Ulloa del Carpio et al., 2024).

मॅका आहारातील फायबर आणि वनस्पती प्रथिनांचा देखील एक स्रोत आहे, हेच एक कारण आहे की शतकानुशतके अँडीजमध्ये तो अन्न म्हणून खाल्ला जात आहे. दररोज १.५ ते ३ ग्रॅम या विशिष्ट सप्लिमेंट डोसमध्ये, त्याचे पौष्टिक योगदान नगण्य असते.

मॅकाचे वेगवेगळे रंग वेगवेगळी कार्ये करतात का?

पिवळा, लाल आणि काळा मॅका यामध्ये समान मुख्य बायोॲक्टिव्ह संयुगे असतात परंतु वेगवेगळ्या प्रमाणात असतात. संरचनेच्या विश्लेषणात काळ्या मॅकामध्ये अधिक मॅकामाइड्स होते, तर लाल मॅकामध्ये अधिक GABA होते (Gonzales-Arimborgo et al., 2016). उंचावरील चाचणीत, लाल मॅकाने मूडबाबत थोडे चांगले परिणाम दिले. कामेच्छा किंवा प्रजनन क्षमतेसाठी कोणत्याही थेट (head-to-head) चाचणीने रंगांची तुलना केलेली नाही.

पिवळा मॅका हा सर्वाधिक विकला जाणारा प्रकार आहे. काळ्या मॅकाच्या अर्काने उंदरांमधील औषध-प्रेरित स्मरणशक्तीची कमजोरी उलटवली (Rubio et al., 2007), तरी मानवांवर अशी कोणतीही संज्ञानात्मक चाचणी उपलब्ध नाही. रंगांमधील फरक मानवांमधील सिद्ध निष्कर्षांपेक्षा मार्केटिंगसाठी अधिक महत्त्वाचा आहे.

Gonzales द्वारे नोंदवलेल्या कामेच्छा प्रभावासाठी, जिलेटिनाइज्ड मॅका हे तपासले गेलेले रूप होते (Gonzales et al., 2002).

मॅकाचे कोणते फायदे चाचण्यांमध्ये टिकून राहतात?

लैंगिक इच्छा हे एकमेव असे क्षेत्र आहे जिथे एकापेक्षा जास्त नियंत्रित चाचण्यांमध्ये निकालांची पुनरावृत्ती झाली आहे. प्रजनन क्षमता, ॲथलेटिक कार्यक्षमता आणि रजोनिवृत्तीचे दावे कमी किंवा कमकुवत अभ्यासांवर आधारित आहेत. कोणताही पुरावा इतका भक्कम नाही की कोणत्याही आरोग्य प्राधिकरणाने मॅकासाठी आरोग्य विषयक दाव्याला मान्यता दिली असावी.

आम्ही प्रत्येक फायद्याची त्याच्या मागील पुराव्याच्या ताकदीनुसार क्रमवारी लावली आहे. खालील क्रम नियंत्रित चाचण्यांची संख्या आणि अचूकता दर्शवतो, प्रभावाचा आकार नाही.

लैंगिक इच्छा

हा मॅकाचा सर्वाधिक पुनरावृत्ती झालेला निष्कर्ष आहे. Gonzales आणि सहकाऱ्यांनी २१ ते ५६ वयोगटातील पुरुषांमध्ये १२ आठवड्यांची, दुहेरी-अंध (double-blind), प्लेसबो-नियंत्रित चाचणी घेतली. दररोज १,५०० किंवा ३,००० मिग्रॅ जिलेटिनाइज्ड मॅका घेणाऱ्यांनी ८ व्या आठवड्यापासून लैंगिक इच्छा वाढल्याची नोंद केली. हा प्रभाव मूड स्कोअर आणि सीरम टेस्टोस्टेरॉनपासून स्वतंत्र होता, ज्यामध्ये कोणताही बदल झाला नाही (Gonzales et al., 2002). चार आरसीटींच्या पद्धतशीर पुनरावलोकनाला मर्यादित परंतु सूचक पुरावा आढळला की मॅका लैंगिक कार्य सुधारतो (Shin et al., 2010). एका स्वतंत्र चाचणीत असे आढळले की दररोज ३ ग्रॅम मॅका घेतल्याने रजोनिवृत्तीनंतरच्या महिलांमध्ये ॲन्टीडिप्रेसंट-प्रेरित लैंगिक बिघाड कमी झाला, जरी हा प्रभाव सामान्य होता आणि नमुना लहान होता (Dording et al., 2015).

शुक्राणूंची गुणवत्ता

नऊ पुरुषांमधील एका सुरुवातीच्या अनियंत्रित अभ्यासात असे आढळले की चार महिन्यांच्या मॅकाने हार्मोन्समध्ये बदल न करता शुक्राणूंची संख्या आणि गतिशीलता वाढवली (Gonzales et al., 2001). समस्या त्यानंतर जे घडले त्यात आहे. २०२२ च्या एका मेटा-विश्लेषणाने पाच आरसीटी एकत्रित केल्या आणि आढळले की प्लेसबोच्या तुलनेत मॅकाने शुक्राणूंची एकाग्रता लक्षणीयरीत्या वाढवली नाही. लेखकांनी मिश्र निकाल नोंदवले आणि ठाम निष्कर्षांसाठी एकूण नमुना आकार खूपच लहान असल्याचे म्हटले (Lee et al., 2022). मॅका पुरुषांची प्रजनन क्षमता वाढवतो हा दावा सिद्ध झालेला नाही.

शारीरिक कार्यक्षमता

२०२४ च्या शेवटी प्रकाशित झालेल्या एका पद्धतशीर पुनरावलोकन आणि मेटा-विश्लेषणात २१ अभ्यासांचा समावेश होता आणि डोस-रिस्पॉन्स संबंधासह, स्टॅमिना आणि ताकदीच्या चाचण्यांवर मॅकाचे मोठे प्रभाव आकार आढळले (Huerta Ojeda et al., 2024). हे प्रभावी वाटते, परंतु पुनरावलोकनाने प्राणी आणि मानवी अभ्यास एकत्रित केले होते, आणि मानवी चाचण्या कमी आणि लहान होत्या. प्रशिक्षित पुरुषांवरील सायकलिंगच्या एका चाचणीत असे आढळले की १४ दिवसांच्या मॅकाने बेसलाइनच्या तुलनेत ४० किमी टाइम ट्रायल कामगिरी सुधारली, परंतु प्लेसबोच्या तुलनेत नाही (Stone et al., 2009). नवीन संशोधन कमी उत्साहवर्धक आहे. चांगल्या प्रकारे प्रशिक्षित बास्केटबॉल खेळाडूंमधील २ आठवड्यांच्या चाचणीत उडी मारणे, नेमबाजीची अचूकता, वारंवार धावणे (sprints) किंवा थकवा यावर कोणताही परिणाम आढळला नाही (Wu et al., 2025), आणि प्राण्यांवरील अभ्यासांच्या २०२६ च्या मेटा-विश्लेषणात स्नायूंच्या नुकसानीच्या रक्त निर्देशकांवर कोणताही सातत्यपूर्ण परिणाम आढळला नाही (Rodríguez Rojas et al., 2026). कार्यक्षमतेचे दावे अप्रमाणित राहिले आहेत.

रजोनिवृत्तीची लक्षणे

चार आरसीटींच्या एका पद्धतशीर पुनरावलोकनात असे आढळले की चारही अभ्यासांनी मॅकासह रजोनिवृत्तीच्या लक्षणांच्या स्कोअरमध्ये सुधारणा नोंदवली (Lee et al., 2011). पुनरावलोकनकर्त्यांनी तरीही पुराव्याला मर्यादित म्हटले, कारण चाचण्यांचे आकार लहान होते, पद्धतीचा दर्जा मिश्र होता आणि या लोकसंख्येमध्ये मॅकाची दीर्घकालीन सुरक्षितता स्थापित झाली नव्हती.

मूड आणि ऊर्जा

कमी आणि जास्त उंचीवरील १७५ प्रौढांमधील १२ आठवड्यांच्या चाचणीत असे आढळले की लाल आणि काळा या दोन्ही मॅका अर्कांनी (दररोज ३ ग्रॅम) प्लेसबोच्या तुलनेत मूड, ऊर्जा आणि आरोग्याशी संबंधित जीवनमान स्कोअर सुधारले (Gonzales-Arimborgo et al., 2016). लाल मॅकाने मूडसाठी थोडी चांगली कामगिरी केली. या निकालांची स्वतंत्रपणे पुनरावृत्ती झालेली नाही.

मॅका टेस्टोस्टेरॉन वाढवतो का?

नाही. प्रस्तावित टेस्टोस्टेरॉन बूस्टर्सवरील ५२ अभ्यासांच्या २०२४ च्या पद्धतशीर पुनरावलोकनात असे आढळले की मॅकाने कोणत्याही चाचणी केलेल्या लोकसंख्येमध्ये एकूण टेस्टोस्टेरॉन वाढवले नाही (Morgado et al., 2024). मूळ Gonzales चाचणीने देखील पुष्टी केली की लैंगिक इच्छेवरील मॅकाचा प्रभाव टेस्टोस्टेरॉनच्या पातळीपासून स्वतंत्र होता (Gonzales et al., 2002). मॅका जे काही करतो, ते अँड्रोजेन्सद्वारे कार्य करत नाही.

हे महत्त्वाचे आहे कारण मॅकाची विक्री अनेकदा टेस्टोस्टेरॉन बूस्टर म्हणून shilajit आणि ashwagandha सोबत केली जाते. त्याच पद्धतशीर पुनरावलोकनात असे आढळले की विशिष्ट लोकसंख्येमध्ये टेस्टोस्टेरॉनसाठी tongkat ali आणि ashwagandha कडे “संभाव्यतः प्रभावी” पुरावे होते, तर मॅकाकडे नव्हते. जर टेस्टोस्टेरॉन हे तुमचे ध्येय असेल, तर मॅका हे चुकीचे सप्लिमेंट आहे.

मॅकाचा हार्मोन्सवर अजिबात परिणाम होतो का?

रक्त चाचण्यांमध्ये आढळेल अशा प्रकारे नाही. अनेक चाचण्यांनी मॅका सप्लिमेंटेशनच्या आधी आणि नंतर सीरम टेस्टोस्टेरॉन, एस्ट्रॅडिओल, LH, FSH आणि प्रोलॅक्टिन मोजले. कोणामध्येही लक्षणीय बदल आढळले नाहीत (Gonzales et al., 2002; Gonzales et al., 2001). टेस्टोस्टेरॉन बूस्टर्सच्या पद्धतशीर पुनरावलोकनाने पुष्टी केली की मॅका एकूण टेस्टोस्टेरॉन वाढवत नाही (Morgado et al., 2024).

यामुळेच मॅका प्रत्यक्षात मनोरंजक बनतो. लैंगिक इच्छेवरील त्याचा प्रभाव त्या हार्मोनल मार्गांपासून स्वतंत्र आहे ज्यांना लक्ष्य करण्याचा दावा बहुतेक कामेच्छा सप्लिमेंट्स करतात. कोणतीही यंत्रणा यासाठी जबाबदार असली तरी, ती रक्ताभिसरण करणाऱ्या लैंगिक हार्मोन्सचा बदल नाही.

महिलांसाठी, हार्मोनचा डेटा आश्वस्त करणारा पण अपूर्ण आहे. पुरुषांमधील चाचण्यांमध्ये एस्ट्रॅडिओल किंवा टेस्टोस्टेरॉनमध्ये कोणताही बदल आढळला नाही (Gonzales et al., 2002), आणि कोणत्याही चाचणीने हार्मोन-संवेदनशील समस्या असलेल्या लोकांमध्ये मॅकाची तपासणी केलेली नाही. रजोनिवृत्तीच्या चाचण्या ठाम निष्कर्षांसाठी खूप लहान आणि गुणवत्तेच्या बाबतीत खूप भिन्न होत्या (Lee et al., 2011). जर मॅका रजोनिवृत्तीची लक्षणे कमी करत असेल, तरी तो लैंगिक हार्मोन्स बदलून काम करत असल्याचे दिसत नाही, ज्याचा अर्थ असा देखील होतो की तो त्या लक्षणांमागील हार्मोनल बदलांवर उपाय करत नाही.

मॅका पुरुषांसाठी कार्य करतो का?

कामेच्छेसाठी, होय, या अटीसह की हा पुरावा प्रौढ पुरुषांमधील एका सुयोग्य १२ आठवड्यांच्या चाचणीतून आला आहे (Gonzales et al., 2002). शुक्राणूंच्या गुणवत्तेसाठी, मेटा-विश्लेषण सांगते की कदाचित, परंतु सिद्ध झालेले नाही (Lee et al., 2022). विशेषतः इरेक्टाइल डिसफंक्शनसाठी, हर्बल सप्लिमेंट्सच्या एका मेटा-विश्लेषणात ५० रुग्णांच्या एका चाचणीवर आधारित मॅकासाठी “अतिशय प्राथमिक सकारात्मक परिणाम” आढळले (Borrelli et al., 2018).

टेस्टोस्टेरॉन सपोर्ट शोधणाऱ्या पुरुषांनी त्याऐवजी shilajit किंवा ashwagandha चा विचार करावा, या दोघांकडेही विशिष्ट लोकसंख्येमध्ये टेस्टोस्टेरॉनसाठी डेटा आहे (Morgado et al., 2024).

सौम्य इरेक्टाइल डिसफंक्शनसाठी मॅका

मॅकाच्या इरेक्टाइल-फंक्शन संकेतामागील एका चाचणीने सौम्य इरेक्टाइल डिसफंक्शन असलेल्या पुरुषांना १२ आठवड्यांसाठी २,४०० मिग्रॅ कोरडा मॅका अर्क किंवा प्लेसबो दिला. दोन्ही गटांनी IIEF-5 इरेक्टाइल फंक्शन स्कोअरवर सुधारणा केली, परंतु मॅका गटात अधिक सुधारणा झाली, ०.५ च्या तुलनेत १.६ गुणांनी (Zenico et al., 2009). मॅकाने प्लेसबोपेक्षा स्वतः-मूल्यांकन केलेली मानसिक कामगिरी देखील वाढवली, आणि केवळ मॅका गटाने शारीरिक आणि सामाजिक कामगिरीच्या स्कोअरमध्ये सुधारणा केली.

२५-गुणांच्या स्केलवर १.६-गुणांचा बदल लहान आहे, आणि इरेक्टाइल डिसफंक्शनसाठी हर्बल सप्लिमेंट्सच्या २०१८ च्या मेटा-विश्लेषणाने ५० रुग्णांच्या या एका चाचणीच्या आधारे मॅका निकालाचे वर्गीकरण अतिशय प्राथमिक म्हणून केले (Borrelli et al., 2018). इरेक्टाइल समस्या हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी रोग किंवा मधुमेहाचा संकेत देऊ शकतात, त्यामुळे कोणीही सप्लिमेंट घेण्यापूर्वी वैद्यकीय तपासणी करून घेणे आवश्यक आहे.

मॅका महिलांसाठी फायदेशीर ठरते का?

रजोनिवृत्तीची लक्षणे आणि अँटीडिप्रेसंटमुळे उद्भवणाऱ्या लैंगिक समस्येसाठी काही पुरावे अस्तित्वात आहेत, परंतु दोन्ही लहान चाचण्यांमधून आलेले आहेत. Lee आणि सहकाऱ्यांनी पुनरावलोकन केलेल्या सर्व चार रजोनिवृत्ती चाचण्यांमध्ये लक्षणांच्या गुणांमध्ये सुधारणा झाल्याची नोंद आढळली (Lee et al., 2011), आणि Dording चाचणीत SSRIs घेणाऱ्या रजोनिवृत्तीनंतरच्या महिलांच्या लैंगिक क्षमतेमध्ये माफक सुधारणा दिसून आली (Dording et al., 2015).

Gonzales चाचणीत, मॅकाने सीरम एस्ट्राडिओलमध्ये कोणताही बदल केला नाही (Gonzales et al., 2002). हे काही वेळा सुरक्षेचे वैशिष्ट्य म्हणून सादर केले जाते, परंतु संप्रेरक-संवेदनशील (हार्मोन-संवेदनशील) स्थितींमध्ये कोणत्याही चाचणीने मॅकाची चाचणी घेतलेली नाही, आणि याचा अर्थ असाही होतो की मॅका रजोनिवृत्तीच्या लक्षणांना कारणीभूत ठरणाऱ्या संप्रेरक बदलांवर काम करत नाही. त्याची कार्यपद्धती काहीही असली, तरी ती अद्याप स्पष्ट झालेली नाही.

रजोनिवृत्तीनंतरच्या महिलांवरील दोन लहान क्रॉसओव्हर चाचण्या थेट डेटा जोडतात. यांपैकी प्रत्येक यादृच्छिक, दुहेरी-अंध (डबल-ब्लाइंड) क्रॉसओव्हर चाचणी होती, ज्यामुळे प्रत्येक महिलेने आळीपाळीने ६ आठवडे मॅका आणि प्लॅसिबो दोन्ही घेतले. १४ महिलांमध्ये, ६ आठवड्यांसाठी दररोज ३.५ ग्रॅम मॅकाने बेसलाइन आणि प्लॅसिबो या दोन्हीच्या तुलनेत Greene Climacteric Scale वरील चिंता, नैराश्य आणि लैंगिक बिघाड या उपघटकांसह मानसिक लक्षणे कमी केली. एस्ट्राडिओल, FSH, LH आणि SHBG मध्ये कोणताही बदल झाला नाही, आणि मॅका अर्काने प्रयोगशाळेच्या तपासण्यांमध्ये कोणताही अर्थपूर्ण इस्ट्रोजेनिक किंवा अँड्रोजेनिक प्रभाव दर्शवला नाही (Brooks et al., 2008).

हाँगकाँगच्या रजोनिवृत्तीनंतरच्या २९ चीनी महिलांमध्ये, ६ आठवड्यांसाठी दररोज ३.३ ग्रॅमने देखील संप्रेरके, लिपिड्स, ग्लुकोज आणि दाहक घटकांमध्ये कोणताही बदल केला नाही, तर नैराश्याचे गुण आणि डायस्टोलिक रक्तदाब कमी झाला (Stojanovska et al., 2015). दोन्ही चाचण्या अल्पकालीन आणि लहान होत्या, परंतु एकत्रितपणे त्या केवळ पुरुषांमध्येच नव्हे, तर महिलांमध्येही “संप्रेरकांवर प्रभाव नाही” या निष्कर्षाला अधिक बळकटी देतात.

गर्भधारणेसाठी प्रयत्न करणाऱ्या जोडप्यांना मॅका मदत करू शकते का?

कामेच्छा विषयक डेटा असे सूचित करतो की लैंगिक इच्छा वाढवून ते अप्रत्यक्षपणे मदत करू शकते, परंतु प्रजननक्षमतेचा पुरावा स्वतः अनिर्णित आहे. पाच RCT चा २०२२ मधील मेटा-विश्लेषण मॅका शुक्राणूंची एकाग्रता सुधारते हे सिद्ध करू शकले नाही (Lee et al., 2022). कोणत्याही चाचणीने गर्भधारणा दर किंवा गर्भधारणेसाठी लागणारा वेळ मोजलेला नाही.

मूळ अनियंत्रित अभ्यासात शुक्राणूंची संख्या आणि गतिशीलता यात वाढ झाल्याचे आढळले (Gonzales et al., 2001), ज्यामुळे प्रजननक्षमतेविषयीच्या लोकप्रियतेला चालना मिळाली. त्यानंतरच्या नियंत्रित चाचण्यांचे परिणाम मिश्र स्वरूपाचे आले आहेत. प्रजननविषयक समस्या दस्तऐवजीकरण केलेल्या पुरुषांसाठी, मॅकाने पुराव्यांवर आधारित उपचारांची जागा घेऊ नये. कोणतीही निष्पन्न समस्या नसलेल्या जोडप्यांसाठी जे सर्व पर्याय पडताळू इच्छितात, त्यांच्यासाठी धोका कमी आहे आणि खर्च माफक आहे, परंतु अपेक्षा त्यानुसारच ठेवल्या पाहिजेत.

मॅकासह महिलांच्या प्रजननक्षमतेच्या चाचण्या कोणत्याही अर्थपूर्ण स्वरूपात अस्तित्वात नाहीत. रजोनिवृत्तीच्या लक्षणांच्या चाचण्यांमध्ये पुनरुत्पादक वय उलटून गेलेल्या महिलांचा समावेश करण्यात आला होता. मॅका आणि ओव्हुलेशन, अंड्याची गुणवत्ता किंवा IVF परिणामांवर कोणताही डेटा उपलब्ध नाही.

मॅका विरूद्ध अश्वगंधा: आपण कोणते घ्यावे?

ते वेगवेगळ्या गोष्टी करतात. मॅकाचा सर्वात मजबूत मुद्दा म्हणजे लैंगिक इच्छा. अश्वगंधाचा अभ्यास प्रामुख्याने तणाव आणि कॉर्टिसॉलसाठी केला जातो. कोणतीही समोरासमोर (हेड-टू-हेड) चाचणी उपलब्ध नाही, आणि आमची मॅका आणि अश्वगंधा यांची पूर्ण तुलना यातील साम्यांचा तपशीलवार आढावा घेते.

पूरक आहाराच्या संयोजनांमध्ये हे मिश्रण सामान्य आहे कारण यांच्या कार्यपद्धती एकमेकांशी स्पर्धा करत नाहीत. मॅका लैंगिक संप्रेरकांच्या माध्यमातून कार्य करत असल्याचे दिसत नाही (Gonzales et al., 2002). अश्वगंधा HPA अक्षावर कार्य करते आणि तणावाखालील पुरुषांमध्ये टेस्टोस्टेरॉन माफक प्रमाणात वाढवू शकते. दोन्ही घेतल्याने तणाव-प्रतिसाद आणि कामेच्छा या दोन्ही बाजू एकाच वेळी हाताळल्या जातात, जरी नियंत्रित चाचणीत दोघांपैकी कशाचीही दुसऱ्यासोबत एकत्रित चाचणी झालेली नाही.

आपण किती प्रमाणात मॅका घ्यावे?

Gonzales कामेच्छा चाचणीत दररोज १,५०० किंवा ३,००० मिग्रॅ जिलेटीनाइज्ड मॅका वापरण्यात आला (Gonzales et al., 2002), आणि इतर चाचण्यांमध्ये अर्क किंवा मुळाचे दररोज सुमारे ३ ग्रॅम वापरण्यात आले (Gonzales-Arimborgo et al., 2016; Dording et al., 2015). Gonzales कामेच्छा चाचणीत हे दोन डोस वापरले गेले आणि त्यांच्या परिणामांमध्ये कोणताही फरक आढळला नाही (Gonzales et al., 2002). उंचावरील चाचणीत दररोज ३ ग्रॅम स्प्रे-ड्राइड अर्क वापरण्यात आला (Gonzales-Arimborgo et al., 2016).

कच्ची मॅका पावडर स्मूदी आणि अन्नासाठी विकली जाते, परंतु कामेच्छा चाचणीत हे स्वरूप वापरले गेले नव्हते. कच्च्या पावडरसाठी कोणत्याही चाचणीने समतुल्य डोस निश्चित केलेला नाही, म्हणून वरील जिलेटीनाइज्ड डोस हाच एकमेव चाचणी केलेला संदर्भ बिंदू आहे. Gonzales चाचणीमध्ये लैंगिक इच्छेवरील परिणाम आठव्या आठवड्यात दिसून आले, म्हणून ते कार्य करत नाही असा निर्णय घेण्यापूर्वी किमान दोन महिने द्या.

पहिल्या १२ आठवड्यांत तुम्ही काय अपेक्षा करावी?

दररोज १,५०० मिग्रॅ जिलेटीनाइज्ड मॅकाने सुरुवात करा, जे जेवणासोबत दोन डोसांमध्ये विभागलेले असावे. एका आठवड्यानंतर ते व्यवस्थित सहन होत असल्यास, तुम्ही ३,००० मिग्रॅ पर्यंत वाढवू शकता. Gonzales चाचणीत या दोन डोसांमधील लैंगिक इच्छेच्या परिणामांमध्ये कोणताही फरक आढळला नाही (Gonzales et al., 2002).

पावडर स्वरूप की कॅप्सूल ही वैयक्तिक पसंतीची बाब आहे. जिलेटीनाइज्ड मॅका पावडर स्मूदी, ओटमील किंवा कॉफीमध्ये बऱ्यापैकी विरघळते. तिची चव माल्टी, किंचित मातीसारखी असते. कच्च्या मॅका पावडरवर जिलेटीनाइज्ड मॅकाप्रमाणे उष्णता प्रक्रिया केलेली नसते. Gonzales कामेच्छा चाचणीत जिलेटीनाइज्ड मॅका वापरण्यात आला होता, म्हणून ते स्वरूप चाचणी केलेल्या उत्पादनाच्या सर्वात जवळचे आहे.

वेळ द्या. Gonzales चाचणीत, लैंगिक इच्छेवरील परिणाम पहिल्या आठवड्यात नव्हे, तर आठव्या आठवड्यात दिसून आले (Gonzales et al., 2002). हे बहुतेक ॲडाप्टोजेनिक मुळे ज्या प्रकारे कार्य करतात त्याच्याशी सुसंगत आहे: ते आठवड्यांच्या कालावधीत मूळ कार्यामध्ये बदल घडवून आणतात, तात्काळ नाही. जर दररोज १२ आठवडे वापरल्यानंतरही काही बदल झाला नाही, तर मॅका कदाचित तुमच्या विशिष्ट परिस्थितीसाठी मदत करणार नाही.

कामेच्छा आणि तणावाच्या एकत्रित दृष्टिकोनासाठी मॅका अश्वगंधासोबत किंवा पारंपारिक पुरुष जीवनशक्ती संयोजनासाठी शिलाजीतसोबत चांगले कार्य करते. नियंत्रित चाचणीमध्ये कोणत्याही संयोजनाची चाचणी घेतलेली नाही. आमची मॅका विरूद्ध अश्वगंधा तुलना यातील साम्यांचा तपशीलवार आढावा घेते.

कोणी ते पूर्णपणे टाळले पाहिजे: गरोदर किंवा स्तनपान करणाऱ्या महिला (कोणताही सुरक्षितता डेटा नाही), थायरॉईडची समस्या असलेली कोणतीही व्यक्ती (क्रूसीफेरस वनस्पतींमधील ग्लुकोसिनोलेट प्रमाण), आणि संप्रेरक-संवेदनशील औषधे घेणारे लोक. जर तुम्ही SSRI घेत असाल आणि Dording चाचणीच्या परिणामांमध्ये स्वारस्य असेल, तर प्रथम तुमच्या डॉक्टरांशी चर्चा करा, कारण ती चाचणी विशेषतः डॉक्टरांच्या देखरेखीखाली तयार करण्यात आली होती (Dording et al., 2015).

मॅका सप्लिमेंट कसे निवडावे

जर तुम्हाला Gonzales कामेच्छा चाचणीत वापरल्या गेलेल्या स्वरूपाशी जुळवून घ्यायचे असेल तर जिलेटीनाइज्ड मॅका निवडा. थर्ड-पार्टी ॲनालिसिस प्रमाणपत्राची (certificate of analysis) तपासणी करा. अस्पष्ट डोसमध्ये मॅका इतर घटकांच्या मोठ्या यादीसह एकत्र करणारी उत्पादने टाळा, कारण नेमके कशामुळे काय परिणाम होत आहे हे तुम्ही सांगू शकत नाही.

मार्केटिंगमध्ये सुचवले जाते त्यापेक्षा रंगाचे महत्त्व कमी आहे. २०२४ च्या फार्माकोलॉजिकल पुनरावलोकनात असे आढळून आले की सर्व रंगांमध्ये समान मुख्य संयुगे असतात, ज्यात प्रामुख्याने मॅकामाइडच्या प्रमाणांमध्ये फरक असतो (Ulloa del Carpio et al., 2024). एका विश्लेषणानुसार काळ्या मॅकामध्ये मॅकामाइड्सचे प्रमाण जास्त होते; तर लाल मॅकामध्ये GABA चे प्रमाण जास्त होते. मानवी चाचण्यांमध्ये कोणत्याही रंगाने सातत्याने दुसऱ्या रंगापेक्षा सरस कामगिरी केलेली नाही.

उत्पत्ती तपासण्यासारखी आहे. Beharry पुनरावलोकनाने अधोरेखित केले की कमी उंचीसह अँडीजच्या बाहेर पिकवल्या जाणाऱ्या मॅकाच्या फायटोकेमिस्ट्रीमध्ये फरक असू शकतो (Beharry et al., 2018). पेरूव्हियन वंशाचा मॅका चाचण्यांमध्ये वापरल्या गेलेल्या घटकांच्या अधिक जवळचा आहे.

बहुतेक लोकांच्या कल्पनेपेक्षा मॅकासाठी गुणवत्ता चाचणी अधिक महत्त्वाची आहे. विश्लेषणात्मक अभ्यासांचे २०२६ मधील पुनरावलोकन वर्णन करते की उत्पादनातील मॅकामाइड्स, मॅकेन्स, ग्लुकोसिनोलेट्स आणि अल्कलॉइड्सचे मिश्रण वनस्पतीचा प्रकार, भौगोलिक उत्पत्ती आणि कापणीनंतरच्या प्रक्रियेनुसार बदलते, आणि ओळख व गुणवत्ता तपासण्यासाठी प्रयोगशाळा लिक्विड क्रोमॅटोग्राफीचा मुख्य साधन म्हणून वापर करतात हे नमूद करते (Wasilewicz et al., 2026). जो ब्रँड आपल्या मॅकासाठी क्रोमॅटोग्राफी-आधारित चाचणी दाखवू शकतो तो लेबलवर फक्त “मॅका रूट” लिहिणाऱ्या ब्रँडपेक्षा अधिक विश्वासार्हता देत असतो.

मॅका सुरक्षित आहे का? दुष्परिणाम काय आहेत?

मॅका १२ आठवड्यांपर्यंतच्या मानक डोसांमध्ये सुरक्षित असल्याचे दिसून येते. Gonzales चाचणी किंवा १७५ व्यक्तींच्या उंचावरील अभ्यासात गंभीर प्रतिकूल परिणामांची नोंद झालेली नाही (Gonzales-Arimborgo et al., 2016). २०१८ च्या पुनरावलोकनात असे नमूद केले आहे की १२ आठवड्यांपुढील सुरक्षिततेचा अभ्यास केला गेलेला नाही, आणि चीनच्या युनान प्रांतासह अँडीजच्या बाहेर मोठ्या प्रमाणावर होणाऱ्या उत्पादनामुळे वेगळे फायटोकेमिकल प्रोफाइल तयार होऊ शकते असा इशारा दिला आहे (Beharry et al., 2018).

१७५ व्यक्तींच्या उंचावरील चाचणीत, लाल आणि काळा मॅका दोन्ही चांगल्या प्रकारे स्वीकारले गेले आणि कोणतेही गंभीर प्रतिकूल परिणाम घडले नाहीत (Gonzales-Arimborgo et al., 2016). मॅका ब्रासिका कुळातील असल्यामुळे, थायरॉईडची समस्या असलेल्या लोकांनी सावधगिरी बाळगली पाहिजे. मॅकामध्ये ग्लुकोसिनोलेट्स असतात, जे इतर क्रूसीफेरस भाज्यांमध्ये आढळणाऱ्या संयुगांच्या वर्गासारखेच असतात, तरीही कोणत्याही चाचणीने सप्लिमेंट डोसांवर मॅकामुळे थायरॉईड समस्या उद्भवल्याची नोंद केलेली नाही.

गरोदर आणि स्तनपान करणाऱ्या महिलांनी मॅका टाळावा. या लोकसंख्येमध्ये कोणताही सुरक्षितता डेटा उपलब्ध नाही.

मॅका कोणी टाळावे?

गरोदर आणि स्तनपान करणाऱ्या महिला (कोणताही सुरक्षितता डेटा नाही), थायरॉईडची समस्या असलेले लोक (ग्लुकोसिनोलेट प्रमाण), आणि संप्रेरक-संवेदनशील औषधे घेणाऱ्या कोणाही व्यक्तीने प्रथम डॉक्टरांशी बोलले पाहिजे. २०१८ च्या Beharry पुनरावलोकनात असे नमूद करण्यात आले आहे की अँडीजच्या बाहेर, विशेषतः चीनमध्ये मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन केल्याने वनस्पतीची फायटोकेमिस्ट्री बदलू शकते, ज्यामुळे सुरक्षिततेविषयी अतिरिक्त अनिश्चितता निर्माण होते (Beharry et al., 2018).

एक कमी ओळखला जाणारा धोका म्हणजे उत्पादनाची गुणवत्ता. वाढत्या मागणीमुळे काही प्रमाणात लागवड अँडीजच्या बाहेर गेली, ज्यामुळे वनस्पतीचे रसायनशास्त्र बदलू शकते (Beharry et al., 2018). Beharry पुनरावलोकनाने नोंदवले की खते आणि कीटकनाशकांसह मोठ्या प्रमाणावर लागवडीकडे झालेला बदल, ज्यामध्ये अँडीजबाहेरील लागवडीचा समावेश आहे, तो वनस्पतीची फायटोकेमिस्ट्री आणि त्यासोबतच मॅका उत्पादनांची गुणवत्ता व सुरक्षितता बदलू शकतो (Beharry et al., 2018). पेरूव्हियन उच्च-उंचीवरील शेतातून माल घेणाऱ्या आणि दूषित घटकांसाठी चाचणी करणाऱ्या ब्रँड्सकडून खरेदी केल्याने हा धोका कमी होतो.

एक प्रकटीकरण: YourHealthier Ashwagandha Plus विकते, ज्यामध्ये KSM-66 ashwagandha आणि इतर घटकांसह मॅका (१५० मिग्रॅ) समाविष्ट आहे. या लेखातील चाचण्यांमध्ये एकल घटक म्हणून दररोज १,५०० ते ३,००० मिग्रॅ मॅका वापरण्यात आला होता, त्यामुळे त्यांचे निकाल आमच्या उत्पादनाचे निकाल म्हणून वाचले जाऊ शकत नाहीत आणि येथील कोणतीही गोष्ट या उत्पादनाविषयीचा दावा नाही.

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

संदर्भ

1. Gonzales GF, Córdova A, Vega K, et al. Effect of Lepidium meyenii (MACA) on sexual desire and its absent relationship with serum testosterone levels in adult healthy men. Andrologia. 2002;34(6):367-72.
2. Gonzales GF, Cordova A, Gonzales C, et al. Lepidium meyenii (Maca) improved semen parameters in adult men. Asian J Androl. 2001;3(4):301-3.
3. Lee HW, Lee MS, Qu F, et al. Maca (Lepidium meyenii Walp.) on semen quality parameters: A systematic review and meta-analysis. Front Pharmacol. 2022;13:934740.
4. Shin BC, Lee MS, Yang EJ, et al. Maca (L. meyenii) for improving sexual function: a systematic review. BMC Complement Altern Med. 2010;10:44.
5. Dording CM, Schettler PJ, Dalton ED, et al. A double-blind placebo-controlled trial of maca root as treatment for antidepressant-induced sexual dysfunction in women. Evid Based Complement Alternat Med. 2015;2015:949036.
6. Huerta Ojeda Á, Rodríguez Rojas J, Cancino-López J, et al. Effects of Maca (Lepidium meyenii Walp.) on Physical Performance in Animals and Humans: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients. 2024;17(1).
7. Stone M, Ibarra A, Roller M, et al. A pilot investigation into the effect of maca supplementation on physical activity and sexual desire in sportsmen. J Ethnopharmacol. 2009;126(3):574-6.
8. Lee MS, Shin BC, Yang EJ, et al. Maca (Lepidium meyenii) for treatment of menopausal symptoms: A systematic review. Maturitas. 2011;70(3):227-33.
9. Gonzales-Arimborgo C, Yupanqui I, Montero E, et al. Acceptability, Safety, and Efficacy of Oral Administration of Extracts of Black or Red Maca (Lepidium meyenii) in Adult Human Subjects: A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Study. Pharmaceuticals (Basel). 2016;9(3).
10. Morgado A, Tsampoukas G, Sokolakis I, et al. Do “testosterone boosters” really increase serum total testosterone? A systematic review. Int J Impot Res. 2024;36(4):348-364.
11. Borrelli F, Colalto C, Delfino DV, et al. Herbal Dietary Supplements for Erectile Dysfunction: A Systematic Review and Meta-Analysis. Drugs. 2018;78(6):643-673.
12. Ulloa Del Carpio N, Alvarado-Corella D, Quiñones-Laveriano DM, et al. Exploring the chemical and pharmacological variability of Lepidium meyenii: a comprehensive review of the effects of maca. Front Pharmacol. 2024;15:1360422.
13. da Silva Leitão Peres N , Cabrera Parra Bortoluzzi L , Medeiros Marques LL , et al. Medicinal effects of Peruvian maca (Lepidium meyenii): a review. Food Funct. 2020;11(1):83-92.
14. Beharry S, Heinrich M. Is the hype around the reproductive health claims of maca (Lepidium meyenii Walp.) justified?. J Ethnopharmacol. 2018;211:126-170.
15. Rubio J, Dang H, Gong M, et al. Aqueous and hydroalcoholic extracts of Black Maca (Lepidium meyenii) improve scopolamine-induced memory impairment in mice. Food Chem Toxicol. 2007;45(10):1882-90.
16. Wu PS, Wu SH, Jiang RS, et al. The Impact of Lepidium meyenii (MACA) Supplementation on Basketball-related Performance and Antifatigue Ability: A Double-blind Crossover Study. J Physiol Investig. 2025;68(5):297-304.
17. Rodríguez Rojas J, Huerta Ojeda Á, Barahona-Fuentes G, et al. Lepidium Meyenii Walp. (Maca) and Blood Biomarkers of Muscle Damage and Post-Exertion Protein Degradation: A Systematic Review and Meta-Analysis of Preclinical Studies. Nutrients. 2026;18(12).
18. Zenico T, Cicero AF, Valmorri L, et al. Subjective effects of Lepidium meyenii (Maca) extract on well-being and sexual performances in patients with mild erectile dysfunction: a randomised, double-blind clinical trial. Andrologia. 2009;41(2):95-9.
19. Wasilewicz A, Grienke U. Maca (Lepidium meyenii) as a Functional Food and Dietary Supplement: A Review on Analytical Studies. Foods. 2026;15(2).
20. Brooks NA, Wilcox G, Walker KZ, et al. Beneficial effects of Lepidium meyenii (Maca) on psychological symptoms and measures of sexual dysfunction in postmenopausal women are not related to estrogen or androgen content. Menopause. 2008;15(6):1157-62.
21. Stojanovska L, Law C, Lai B, et al. Maca reduces blood pressure and depression, in a pilot study in postmenopausal women. Climacteric. 2015;18(1):69-78.